Vũ Đức Trí Thể

Khát vọng - Dấn thân - Thực học - Trách nhiệm - Vì cái chung

HỌC

Liên quan đến việc học, tôi nhận thấy có vài điểm muốn chia sẻ cùng các bạn.

Về việc “học”, đây chữ rất thiêng liêng nhưng khi nói đến phần nhiều người tỏ ra thờ ơ, dù trong miệng hoặc trong suy nghĩ vẫn hay quy kết một người không như ý mình, hoặc có cuộc đời không ổn là “cái đồ ít học”. Tức là, sâu xa trong họ vẫn thừa nhận vai trò của việc học, và nhìn thấy hậu quả của việc ít học, hoặc thờ ơ với việc học, nhưng chính hành động của họ lại không cho thấy sự nhất quán.

Về thời điểm học, cũng phần nhiều người họ chỉ học (theo cách tôi đang nói thông thường là đi học một chương trình / khóa học nào đó) khi họ bị một cái gì đó. Tôi vẫn hay ví von là khi chết khát rồi mới lo tìm nước uống. Điều này không có gì sai, nhưng có một hệ lụy không hay là thường học xong thì vụ việc của họ cũng không được giải quyết vì giáo dục không phải cây đũa thần hóa phép trị liệu tức thì. Học là một quá trình, là sự tích lũy, như thể tập thể dục đều đặn để có một cơ thể khỏe khoắn, chứ không phải bệnh nặng rồi mới đi chữa thì có khi khỏi, có khi không. Và tệ hơn nữa, khi đi học về mà không khỏi bệnh thì lại đâm ra nghi ngờ về việc học. Và sau này, cứ nói đến học là họ ngán, họ ngại, và gieo rắc niềm tin vào người khác là “học cho lắm, tắm cũng ở truồng”.

Về không gian học, cũng có một số lượng không nhỏ nghĩ rằng thời đại bây giờ chỉ cần ở nhà với laptop kết nối internet là có thể hỏi mọi thứ. Điều này một lần nữa không sai, nhưng nếu chỉ có như vậy thì trường lớp đã không thể tồn tại được rồi, con người ta đã không đổ xô vào các trường hàng đầu của Việt Nam lẫn Thế giới làm gì. Nhiều khi không gian học càng mở, thì lại càng cần những kiểu học truyền thống (classroom-based) để giúp hấp thu tốt hơn không gian mở kia. Tôi vẫn hay nói với học viên mình rằng, trong một thế giới thay đổi chóng mặt, thì đâu là cái trụ vững để mình bám vào. Nếu không, với áp lực thông tin mỗi ngày như hiện nay rất dễ tẩu hỏa nhập ma. Người khôn ngoan sẽ biết tìm trụ vững để xây chắc bên trong, đồng thời nương vào hướng gió để linh hoạt và xoay sở khéo léo với sự đảo điên đó. Họ là người ít phải di chuyển nhất, nhưng lại là người đi xa nhất. Không dám nói là lớp học truyền thống nào cũng làm được như vậy, nhưng ít ra với tôi khi đứng lớp, đó là điều tôi luôn nỗ lực để giúp học viên mình.

Về hiệu quả của việc học, đây là điều rất quan trọng. Như một lần tôi đã chia sẻ, hiệu quả của việc học phụ thuộc rất nhiều vào ngộ tính của mỗi người. Ngộ tính hiểu nôm na là khả năng và biên độ hấp thụ của một người về một vấn đề nào đó. Có thể tượng hình để dễ hiểu, là khi một cơn mưa ào xuống, ngộ tính như nền đất vậy. Có những nền đất nước bật vào rồi văng ra mất tiêu, có những nền đất hút được một chút nước, và cũng có những nền đất thấm gần hết lượng nước trong phạm vi chu vi của mình. Do ngộ tính khác nhau mà cùng một người thầy, cùng một bài học, cùng một tài liệu, cùng một đề kiểm tra, và có thể cùng một trình độ xuất phát điểm đầu vào, nhưng đầu ra hoàn toàn khác xa nhau.

Vì vậy mà, hiệu quả của việc học ngoài tác động của người thầy thì ngộ tính của người học là vô cùng quan trọng. Ngộ tính sẽ đến một phần từ trăn trở của người học về thứ mình đang muốn học, muốn tìm hiểu. Ngộ tính cũng đến từ việc học trước đó, tức là từ trạng thái nền có sẵn của người đó có tốt không, có đủ mức sẵn sàng chưa. Nếu sẵn sàng nhiều, khi nhận được một điều gì đó họ sẽ vỡ òa. Còn sẵn sàng ít thì cũng thấy hay hay vậy thôi. Ngộ tính cũng đến từ sự cởi mở với tri thức, hay gọi là tinh thần hiếu tri. Người ngộ tính cao họ sẽ có biểu hiện là ham tìm hiểu không những những điều mình chưa biết, mà còn cả những điều mình đã biết. Để rồi trên tinh thần đó họ sẽ biết một cách sâu sắc hơn, hoặc ngược lại, nhận ra hóa ra là mình chả biết gì mà cứ nghĩ là mình đã biết. Chính trải nghiệm quá khứ và độ mở hiếu tri giúp họ luôn làm mọi thứ như-lần-đầu, và phần thưởng họ nhận được cũng thật lớn lao. Như câu nói của cụ Nguyễn Duy Cần mà tôi rất thích: “Sách giúp tôi hiểu đời, và đời cũng giúp tôi hiểu sách”.

Còn muốn tâm sự nhiều khi nói đến chữ “học”, nhưng cứ tạm dừng ở đây. Mai mốt có dịp, tôi sẽ chia sẻ tiếp.

THIẾU HỌ, MỌI SỰ KHÔNG THỂ HOÀN TẤT.

Trong công việc, tôi quan niệm không có việc gì, vị trí gì gọi là không quan trọng cả. Bởi nếu không, mình đã không tạo nên một vị trí, một công việc như thế. Vấn đề nằm ở chỗ, người làm việc ấy có hiểu được ý nghĩa, giá trị của công việc ấy và có đủ năng lực để làm đúng và làm tốt công việc hay không.

Khi xem đá banh, trừ trận nào có đội bóng tôi yêu thích thì tôi thường thích nhìn thấy nỗ lực của đội yếu hơn là những pha bóng đẹp của đội mạnh. Trong nỗ lực ấy, tôi được chiêm ngưỡng một điều kì diệu hơn, đó là tiềm năng và ý chí của con người được đẩy lên đến cao nhất trong một khoảng thời gian nhất định. Có thể kết quả là một trận thua, nhưng điều đấy mang đến một ý nghĩa cao quý về một phiên bản đẹp hơn, tốt hơn, trưởng thành hơn của những con người tận tâm.

Trong mọi tổ chức, người ta thường biết đến một, hai, hoặc một vài cá nhân nổi trội. Họ thường là người đứng đầu, hoặc là người khéo léo thường được chọn để phát ngôn, đại diện hình ảnh. Trong nhiều năm, vì tính chất công việc tôi thường được xem là nhóm người này. Nhưng không hiểu sao càng lớn, tôi lại càng cảm thấy trân quý, thực sự trân quý với những con người phía sau, thậm chí dần già còn nhiều hơn vai trò tiền tuyến. Tôi nhìn thấy ở họ là hình ảnh của sự tận tâm, của nỗ lực, không màu mè, chẳng có nhiều ghi nhận, và tất nhiên thiếu vắng lung linh. Có lẽ, niềm hạnh phúc của họ chỉ thể hiện qua một nụ cười sau mệt mỏi, hoặc cái thở phào vì sự kiện đã hoàn thành tốt đẹp.

Càng lớn, tôi lại thích nhìn vào phía sau hơn là tìm vị trí ở phía trước. Tất nhiên, ở phía trước cũng tốt, miễn là mình cảm thấy làm tròn vai trò được giao. Vị trí nào cũng quan trọng dù không phải vị trí nào cũng nổi bật. Chỉ thiếu một mắt xích nhỏ, công việc sẽ không thể hoàn tất. Đó là chân lý mà tôi chỉ có thể hiểu khi mình trưởng thành hơn.

Học cách trân quý với nỗ lực của cả tập thể, nhất là những công việc những đòi hỏi sự tỉ mẩn, lòng yêu thương, và trên hết là tinh thần trách nhiệm. Một tập thể khi biết trở nên MỘT – tức là một tập thể biết trân trọng thực sự mọi nỗ lực dù nhỏ nhất, biết đánh giá cao kết quả mang tính tiến trình ngoài kết quả sau cùng – sẽ là một tập thể độc nhất, có bản sắc, và nhìn ở phương diện cạnh tranh thì sẽ là một tập thể đứng đầu.

Càng lớn, càng ngẫm ra nhiều thứ hay ho trong hành trình tự vấn và sửa mình, nhân câu chuyện với người cộng sự đang làm những công việc rất nhỏ. Chỉ biết rằng, thiếu công việc ấy, mọi sự không thể hoàn tất.

Tuổi trẻ với sự nghiệp bền vững

Sáng nay tôi có buổi chia sẻ với các bạn sinh viên quan tâm đến khối ngành kinh tế, trong khuôn khổ của YouthSpeak 2017 – hoạt động thường niên của tổ chức AIESEC. Chủ đề bản luận sáng nay là “Sự nghiệp bền vững”, dựa trên mục tiêu số 8 trong số 17 mục tiêu phát triển bền vững do UNESCO khởi xướng.

Nói to tát thế chứ nội dung tọa đàm chỉ bàn những điều rất gần gũi với sinh viên, như học hành ra sao, đi làm thế nào, có nên nhảy việc không, nếu có thì khi nào… với một số từ khóa nổi bật như “dám”, “yêu”, “nền tảng”…

Tôi tin rằng trong số vài chục bạn hôm nay, nếu ai nghiêm túc nghiền ngẫm thông điệp mà các vị khách mời chia sẻ, sẽ là một sự thức tỉnh sâu sắc bên trong các bạn.

Riêng tôi, trong phần thảo luận, tôi có nhắc đến hai khái niệm là “khai phóng” và “ngộ tính”, cũng chia sẻ lại ở blog này dành cho những bạn sinh viên nào quan tâm.

Về “khai phóng”, bạn có thể đọc chia sẻ ngắn gọn để hiểu: http://www.chungta.com/nd/tu-lieu-tra-cuu/nen_giao_duc_khai_phong_la_gi.html. Nói nôm na, đích đến của khai phóng là một con người tự do, tự trị. Tính khai phóng cho phép chúng ta luôn hoài nghi sự hiểu biết của chính mình. Nhờ vậy giúp bạn thường xuyên tra vấn bản thân, và có cơ hội hiểu mình sâu sắc hơn, tháo gỡ lớp mặt nạ ngụy tạo mà tìm đến chân giá trị. Năng lực khai phóng luôn phải đi trước câu hỏi “mình là ai?”, nếu không chúng ta sẽ dễ sử dụng xu thế của xã hội để định chuẩn mình là ai.

Việc soi mình như thế để tìm ra mình là một hành trình dài vất vả. Với kinh nghiệm của riêng tôi, 10 năm tuổi trẻ (18 – 28 tuổi) mang một sứ mệnh lớn lao là sứ mệnh “tìm mình” trên nền tảng khai phóng. Tìm ra mình rồi thì mọi thứ khác sẽ đến dễ dàng hơn: công việc, gia đình,… Còn không thì về cơ bản, phần còn lại cuộc đời sẽ khổ lắm.

Về “ngộ tính”, hiểu nôm na là khả năng hấp thụ, tính giác ngộ của một người khi tiếp cận một vấn đề nào đó. Có thể tượng hình để dễ hiểu, là khi một cơn mưa ào xuống, ngộ tính như nền đất vậy. Có những nền đất đã bê-ton hóa, nước bật vào rồi văng ra mất tiêu. Có những nền đất hút được một chút nước, và cũng có những nền đất tơi xốp thấm gần hết nước mưa trong phạm vi chu vi của mình. Bởi ngộ tính khác nhau mà cùng một ông thầy, cùng một bài học, cùng một tài liệu, cùng một đề kiểm tra, và có thể cùng một trình độ xuất phát điểm đầu vào, nhưng đầu ra hoàn toàn khác xa nhau.

Trong một bối cảnh thay đổi khiếp khủng, việc đọc, việc học chẳng bao giờ là đủ. Việc có ngộ tính cao sẽ giúp chúng ta hấp thụ mọi thứ dễ dàng và sâu sắc hơn. Liên kết là một khả năng quan trọng, đó là việc nhìn ra mối liên hệ giữa các hiện tượng khi soi rọi về cùng một bản chất. Không có ngộ tính thì khó hình thành được khả năng trên. Một người dù già tuổi cũng chưa chắc có ngộ tính cao, vì nó không đến từ tuổi tác, mà phần nhiều là từ sự chiêm nghiệm. Nếu ý thức điều này sớm tôi tin rằng rất tốt cho các bạn sinh viên.

Các bạn, chúng ta không thể đi tắt, nhưng hoàn toàn có thể đi nhanh hơn và bền hơn, khi hiểu được nhiều thứ mà cả chục năm người đi trước mới đúc kết được.

Chúc các bạn biết mang sự nhiệt huyết của mình đặt vào đúng chỗ, sẽ thăng hoa bản thân lắm.

Xuân Đinh Dậu 2017 (khai bút) – Cách mạng văn hóa bản thân

Tôi vẫn có nhiều cảm xúc hơn với Tết Ta, nhất là vào ngày 30 Âm lịch.

Có lẽ với nhiều người, trong đó có tôi, giao thừa là thời khắc thiêng liêng. Nhưng tôi vẫn thường hay hỏi mình vì sao đêm ấy lại thiêng liêng, vì suy cho cùng giao thừa cũng là 1 trong 365 ngày của năm thôi, và đồng hồ vẫn chỉ ngần ấy lần giây thứ 60 ở phút 59?

Thế mới hiểu rằng, thiêng liêng hay không nằm nhiều ở giá trị tinh thần mình gán cho một việc làm nào đó, một hành động nào đó, hay một kỷ niệm nào đó, thậm chí một người nào đó. Khi điều đó trở nên quy ước, thành chuẩn thì gọi là văn hóa. Văn hóa là nét riêng, độc đáo mà chẳng ai giống ai. Ở đơn vị cá nhân, văn hóa chính là thứ làm nên chiều sâu nhất và cái riêng trong mỗi con người, trên nền tảng chung là nhân vị (con người).

Vậy mới thấy cách đặt vấn đề có nên nhập Tết Ta với Tết Tây là không cần thiết. Hay nói chính xác, ở chiều kích sâu xa hơn, chúng ta cần nghĩ về ý nghĩa mà mình nên lựa chọn gán vào mỗi dịp Tết Ta / Tết Tây ấy. Điều này quan trọng hơn nhiều so với bản thân mấy ngày này.

Gán ý nghĩa gì thể hiện giá trị tinh thần của người ấy, của dân tộc ấy. Và ý nghĩa lựa chọn là gì sẽ quyết định hành xử và cách sống của người ấy, của dân tộc ấy. Từ đó, định hình nên nhân cách (với cá nhân) và dân tộc tính (với đất nước). Nhân cách hay dân tộc tính sẽ ảnh hưởng rất nhiều và rất mạnh mẽ đến hành xử, rồi đến kết quả tạo ra, gần như tiên đoán được thành công hay hạnh phúc của từng cá nhân, và của đất nước.

Có thể kết luận rằng, chúng ta cần con người đổi mới (từ bên trong) hơn là một năm mới. Con người mới ấy cần bắt đầu từ việc nhìn nhận lại vai trò, giá trị của sự hiện hữu này. Dùng ngôn ngữ đao to là “cách mạng văn hóa bản thân”, hay “cách mạng văn hóa xã hội” cũng cùng nghĩa đó thôi.

Như vậy thì, năm mới giờ đây trở thành một CỘT MỐC, một dịp với nhiều xúc cảm để làm điều ấy dễ dàng hơn, nhất là giữa vòng quay bộn bề của công việc, của nhiều mối ưu tư khác. Và trong cột mốc ấy thì khoảnh khắc giao thừa lại trở nên đặc biệt nhất, vì đó là thời khắc giao hòa, là ranh giới giữa cái cũ và cái mới.

Ở nơi ranh giới thường xảy ra va chạm của rất nhiều thứ (mượn ngôn ngữ của Tôn Nữ Tường Vy trong sách “Bên kia ranh giới”). Sự va chạm trong tâm hồn mỗi người là cần thiết để xác lập lại một trật tự, hay sự khẳng định cho cái mới, với cái cũ làm cơ sở nhận chân.

Va chạm giữa cái chưa-làm-được và cái đã-làm-được.
Va chạm giữa cái lỡ-làm và cái may-quá-chưa-làm.
Va chạm giữa thù hận và tha thứ.
Va chạm giữa thành kiến và cái-đang-là.
Va chạm giữa u mê và say mê.
Va chạm và giữa giá trị điều-kiện và giá trị thực.
Va chạm giữa thêu dệt và sự thật.
Va chạm giữa đi và ở.
Va chạm giữa đám đông và một mình.
Va chạm giữa kiến thức và hiểu biết.
Va chạm giữa đánh mất bản sắc và là-chính-mình.

Mọi va chạm đều cần thiết và ý nghĩa. Tùy vào tâm hồn nhạy cảm và ngộ tính sâu sắc đến đâu mà chúng ta sẽ trưởng thành đến đó.

Đó cũng là ý nghĩa của thời khắc giao thừa, của sự va chạm, của ranh giới, của cái gọi là Tết Ta với người mình, chứ không phải của Tết Tây với người ta.

Khai bút đêm 30 (27/1), Tết Đinh Dậu 2017.

Ngộ tính

Thật là một phương pháp học hay được phân tích của Elon Musk (http://cafebiz.vn/elon-musk-da-tao-ra-4-cong-ty-ty-do-khi-moi-hon-40-tuoi-nho-phuong-phap-hoc-ma-ban-cung-co-the-ap-dung-20160904181834755.chn).

Theo tôi phương pháp này đòi hỏi một điều kiện cần ở người học, đó là ngộ tính. Ngộ tính hiểu nôm na là khả năng hấp thụ, tính giác ngộ của một người về một vấn đề nào đó. Có thể tượng hình để dễ hiểu, là khi một cơn mưa ào xuống, ngộ tính như nền đất vậy. Có những nền đất nước bật vào rồi văng ra mất tiêu, có những nền đất hút được một chút nước, và cũng có những nền đất thấm gần hết nước mưa trong phạm vi chu vi của mình.

Bởi ngộ tính khác nhau mà cùng một ông thầy, cùng một bài học, cùng một tài liệu, cùng một đề kiểm tra, và có thể cùng một trình độ xuất phát điểm đầu vào, nhưng đầu ra hoàn toàn khác xa nhau.

Phương pháp của Elon Musk tóm tắt thành 3 bước như bài viết đề cập:
1. Elon dành vô số năm để đọc lượng sách nhiều hơn 60 lần so với người bình thường.
2. Elon đọc trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
3. Elon liên tục ứng dụng những gì mình học được bằng việc thiết lập ý tưởng thành các quy tắc cơ bản và tái thiết chúng theo một cách mới mẻ.

Ở cả 3 bước này đều cần ngộ tính, do đó không phải ai làm theo 3 bước này cũng trở nên Elon Musk, nhưng chắc chắn một điều là sẽ tốt hơn bản thân mình trước đây.

Nói vậy để chúng ta rèn luyện trong tỉnh giác, chứ không bị ngộ nhận về bản thân, hoặc ảo tưởng về một phương pháp thần kỳ nào đó.

Vũ Đức Trí Thể © 2015 Frontier Theme