Vũ Đức Trí Thể

Khát vọng - Dấn thân - Thực học - Trách nhiệm - Vì cái chung

Dọn lòng đón Tết

Những ngày Tết này là dịp tốt để tìm lại cảm hứng viết lách trước đây. Nhân chuyện hôm nay dọn nhà, dọn cửa – một việc mà ai cũng làm, thì bàn chút đến chuyện dọn lòng.

Người Việt ta có tục dọn dẹp mọi thứ để đón Tết. Đón Tết tức là đón năm mới. Chữ “nguyên” trong Tết nguyên đán tức là sự khởi đầu, mà khởi đầu thì phải trọn vẹn. Ông bà từng nói đầu xuôi thì đuôi mới lọt là vậy. Đây rõ ràng là một truyền thống hay, khác với mê tín vì nó đánh động vào lương tri con người, cần làm mới mình để tương xứng với điều mình sắp đón nhận là một năm mới. Như vậy, có thể kết luận dọn dẹp mọi thứ trong dịp cuối năm là việc nên làm. Và trong tất cả cái dọn dẹp thì dọn lòng là quan trọng và cần thiết nhất.

Dọn lòng không chỉ nằm ở bề mặt, là việc ghi ra một số điều làm được và chưa làm được trong năm qua, đề ra những mục tiêu cho năm sau (new year’s resolution), mà quan trọng hơn hết là nhìn lại sâu tận vào lương tri của chính mình.

Lương là điều thiện, lương tâm. Tri là hiểu biết, khôn ngoan. Dọn lòng tức là xem lại cái chân – thiện – mỹ của mình, cũng như nhìn nhận lại năng lực, hiểu biết của bản thân.

Để làm điều này thật đúng, đòi hỏi lòng chính trực nơi mỗi người, là phải sống thật với chính mình. Tôi tin rằng con người không thể tự lừa dối chính nó, bởi sự giả dối cũng bị giới hạn bởi ý thức của người đó. Cho dù sống giả dối thì họ vẫn biết rằng mình đang sống giả dối. Như vậy, để thành thật được với chính mình cũng không khó, vì đây là điều nằm trong khả năng. Ngoài ra, thành thật với chính mình không đòi hỏi áp lực gì, vì chẳng có ai quan sát hay theo dõi cả. Chỉ có mình với mình thôi. Nguyên nhân mà nhiều người không thành thật được với chính mình là do họ chưa quen làm điều này. Vì vậy mà rất cần một cái cớ đủ mạnh. Và khi đứng trước thời khắc linh thiêng đất trời giao hòa của năm mới là cái cớ thích hợp để thành thật với chính mình. Đó là tiền đề đầu tiên, và cũng có thể xem là quan trọng nhất để soi mình.

Soi mình xong chưa đủ, vì soi chỉ giúp mình nhận diện ra mình đã sống như thế nào trong năm cũ. Cần thiết hơn vẫn là con người này nên sống như thế nào trong năm tới đây, để nhìn chung toàn cuộc đời bớt đau khổ, bớt nuối tiếc, bớt lãng phí. Do đó, sau khi soi mình thì cần một lời tự hứa. Một lần nữa, cũng đòi hỏi thành thật với chính mình vì chỉ có mình hứa cho mình nghe thôi.

Bên cạnh thành thật, ở giai đoạn này cần thêm một thứ là sống mạnh trong lựa chọn. Vì hứa làm gì, sống ra sao trong năm mới thì cũng là những lựa chọn. Lựa chọn vui vẻ với mọi người hơn. Lựa chọn tha thứ nhiều hơn. Lựa chọn dành nhiều thời gian hơn cho gia đình. Lựa chọn bớt những cuộc nhậu vô bổ, giết thời gian đi,… Thường thì lựa chọn trong tâm trí không khó, nhưng hầu hết bị đánh gục trong hành động. Nguyên nhân cũng là vì lựa chọn đó không thật sự mạnh, tức là không đủ tính cam kết của bản thân. Một nguyên nhân nữa là do suy nghĩ quá nhiều về “thiệt thòi” khi thực hiện lựa chọn đó khiến người ta chùn bước. Ví dụ, để dành thời gian nhiều hơn cho gia đình, tức là phải “hy sinh” chút thời gian dành cho bạn bè, dành cho công việc, hoặc dành cho bản thân. Chính cảm giác hy sinh khiến chẳng ai muốn, nên không mạnh đủ trong lựa chọn. Vì vậy, ở giai đoạn này rất cần tính mạnh. Mà để mạnh, tức là cần học cách buông bỏ. Người viết đã từng đọc đâu đó câu nói rất hay: “Khỏe, không phải là nhấc lên mạnh, mà là để xuống nhẹ”. Đại ý là như thế, mạnh trong lựa chọn đòi hỏi người đó phải buông bỏ một cách nhẹ nhàng mọi thứ.

Sau khi soi mình đã sống như thế nào, cam kết sẽ sống ra sao thì cũng cần xét đến một yếu tố nữa, đó là những điều mình lựa chọn có nằm trong khuôn phép lẽ sống của mình hay không. Nếu có thì quá hay, còn không thì phải xem lại ngay. Vì nếu những lựa chọn đó lệch ra khỏi lẽ sống, sẽ khiến mình bị phân tâm nguồn lực, mất tập trung, đến một lúc nào đó kéo mình rời xa lẽ sống thì quay lại cũng không kịp nữa. Như vậy, yếu tố thứ ba rất cần là sống bền theo lẽ sống, đòi hỏi người đó liên tục tra vấn mình trong từng lựa chọn.

Cuối cùng, nếu để ý sẽ thấy các yếu tố trên không phải là hiện tại. Bởi một thứ đã qua, một thứ thì chưa đến, một thứ là thuộc về nguyên tắc sống. Vậy lẽ nào lại quên giây phút này, giây phút của hiện tại mới là thực sống. Như thế thì không thừa chút nào để làm nốt yếu tố thứ tư của quá trình dọn lòng. Đó là trong hiện tại, hãy sống bình an. Mà để bình an thật sự thì phải bình an từ nội tâm. Tức là khi con tim mình bình an thì mọi thứ xung quanh mình cũng sẽ bình an, cho dù có nhiều sự dữ hay điều lành xảy đến cũng không làm tâm mình xao động quá mức.

Như vậy, dọn lòng thực sự không chỉ nằm ở vài gạch đầu dòng ghi chép với giấy bút, mà quá trình này diễn biến sâu trong nội tâm, đòi hỏi sống thật, sống mạnh, sống bền và sống an.

Bài này tuy viết về bốn yếu tố của dọn lòng, nhưng tất cả điều này cũng đúng trong cả cuộc sống nữa. Mến chúc bạn đọc thực hành trong năm mới, và đặc biệt là trong giây phút dọn lòng chờ đón giao thừa:

  • Sống THẬT với chính mình
  • Sống MẠNH trong lựa chọn
  • Sống BỀN theo lẽ sống
  • Sống AN từ nội tâm

6/2/2016 (28 Tết Âm lịch, Bính Thân 2016)

Nhìn lại 2015

Cuối năm là dịp để mỗi người chúng ta nhìn lại mình.

Cá nhân tôi cũng có thói quen này nhiều năm nay, và thường nhìn lại vào dịp Tết Âm Lịch hơn là Dương Lịch, trước là để soi mình, sau là để chỉnh mình mà phấn đấu hơn.

Năm 2015 của tôi có thể xem là năm của sự thay đổi. Thứ nhất là đổi việc. Thứ hai là đổi bộ phận. Thứ ba là đổi vị trí, đồng thời vẫn cộng tác nơi làm việc cũ một thời gian. Các sự thay đổi này diễn ra trong một thời gian ngắn, vì vậy cũng hết sức khó khăn và thách thức. Nhưng tôi lại thích được thử thách mình, vì chỉ có thế tôi mới phát triển được bản thân, cũng như nhận ra mình còn nhiều yếu kém. Chuyện gì cũng vậy thôi, mới đầu gặp nhiều bỡ ngỡ, nhưng đến giờ thì tương đối ổn rồi. Trong quá trình ấy, bản thân tôi cũng phải sửa mình rất nhiều: những gì mình chưa tốt, chưa phù hợp thì phải nhìn nhận và sửa chữa. Tôi vẫn tin rằng, chỉ cần có lòng thì mọi sự sẽ dễ dàng hơn. Điều còn lại là có trí nữa thôi. Mà có trí thì dễ hơn có lòng nhiều. Tôi cũng cảm ơn tất cả vì nỗ lực của chúng ta và sự hỗ trợ của đồng đội.

Thật sự mà nói, công việc hiện tại của tôi cũng hơi quá sức, tôi phải nỗ lực nhiều. Nhưng tôi lại thấy rất vui và thậm chí tin rằng mình vẫn có thể làm nhiều được nữa. Tôi tin vào mình và tin vào đồng đội. Tôi thấy chúng tôi đang đi đúng hướng.

Năm 2015 cũng là năm khá đặc biệt cho gia đình và tình yêu của tôi. Gia đình tôi có thêm một thành viên mới, bụ bẫm, đáng yêu, là đứa cháu tên Gia Minh. Sắp tới đây tôi trở thành bố đỡ đầu của nó. Với nhiều người điều này bình thường, còn riêng tôi thì là một trách nhiệm ý nghĩa, thiêng liêng lắm.

Tình yêu thật đẹp, bởi chúng tôi kiên nhẫn từng ngày, nỗ lực từng ngày. Thành thật, chưa bao giờ tôi nghĩ rằng chúng tôi cảm thấy xa nhau dù khoảng cách địa lý là nửa vòng trái đất. Tôi không viễn vông cho một niềm tin mù quáng, vì niềm tin cần phải được nuôi dưỡng từng ngày, cùng một đức tin mạnh mẽ. Tôi chỉ biết tạ ơn Chúa đã ban cho chúng tôi sức mạnh tinh thần và sợi dây liên kết. Ngài gìn giữ tình yêu chúng tôi.

Năm 2015 cũng là năm tôi làm dự án giáo dục nhỏ, kéo dài gần 04 tháng và kết quả cũng khả quan lắm. Tôi rất vui khi thấy sự trưởng thành và chiều sâu của các em ngày một tăng lên. Tuy có những lúc chưa hài lòng, nhưng không thể phủ nhận sự nỗ lực của chúng tôi trong suốt chặng đường gần 04 tháng cùng nhau, và còn sẽ tiếp tục nữa. Và với dự án này, tôi cũng có cơ hội được phục vụ Giáo hội nhiều hơn.

Hướng dẫn Năm mới Bính thân 2016, tôi đề ra một số điều sau để phấn đấu:

Tôi sẽ đạt mục tiêu trong công việc hiện tại, đưa đội chúng tôi trở thành một nơi để sống trong công việc, chứ không đơn thuần chỉ là một nơi để làm việc. Ở đó, chúng tôi nhìn thấy tinh thần cống hiến, trách nhiệm và tương trợ của từng thành viên. Làm được như vậy, chúng tôi sẽ rất tự hào.

Tôi dự định sẽ một đợt dự án giáo dục nữa, sẽ tinh chỉnh vài thứ để chương trình sâu sắc và thiết thực hơn.

Ngoài ra, một dự án xã hội trong năm 2016 cũng sẽ được tôi dành tâm trí cho nó. Đây là nỗ lực của cả nhóm tình nguyện viên chúng tôi, nhằm góp một phần vào câu chuyện khai minh của xã hội. Tôi rất tin tưởng vào thành công của dự án này, chẳng phải vì hào nhoáng, mà vì đó là cái đúng mà chúng tôi không thể không làm.

Hơn hết, tôi đang chuẩn bị sẵn sàng mọi thứ về tinh thần lẫn vật chất cho một giai đoạn mới – giai đoạn mà chữ “tôi” sẽ ít đề cập, và thay bằng “chúng tôi” nhiều hơn. Hy vọng sẽ diễn ra vào 2017 :).

Tôi cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, bạn bè (nhất là những chiến hữu IPL và một số Anh Chị, Bạn trẻ tôi quý mến), đặc biệt cảm ơn người yêu quý của tôi. Tạ ơn Thiên Chúa và xin Ngài luôn đồng hành cùng tôi, để tôi sống nhưng không phải tôi sống, mà là Chúa sống trong tôi, với từng khoảnh khắc sống, từng người tôi gặp, từng lời tôi nói, từng việc tôi làm.

03/02/2016 (25 Tết Âm lịch, Bính Thân 2016)

Tử tế ở đâu?

Đăng lại bài “thơ” mình viết đã lâu (gần 03 năm), nay đọc lại vẫn thấy khá phù hợp với hiện trạng xã hội mình. Tức là, thời gian càng trôi, sự tử tế càng mong manh?

Tử tế ở đâu?

Xem lại Chuyện Tử Tế của đạo diễn Trần Văn Thủy,
Trong tôi không thể không xót xa.
Bộ phim đã ngót vài chục năm qua,
Từng lời thoại như vẫn vang trong hiện tại.
Dạo gần đây, cả xã hội đau đớn,
Như vết dao đang cắt lẹm vào tim.
Những vụ việc khiến không thể ngồi im.
Loạt tội ác hoành hành, phải tự vấn.

Tử tế ở đâu? Tử tế ở đâu?
Phải chăng, đó là điều xa xỉ?
Khi con người đang mất đi danh dự.
Khi niềm tin trở thành thứ phù hoa.

Xăng đổ thiếu; màn lừa ngày càng táo tợn;
Danh dự quá rẻ, đổi lấy vài thùng bia.
Tai nạn nghề nghiệp, phủi tay bỏ xác;
Đến căm phẫn, hành hạ trẻ thơ.
Đấy là truyền thông chỉ thấy một góc nhỏ.

Còn vô số những điều xót xa.
Không bi quan, cũng không tiêu cực,
Nhưng lo, trong tư cách một con người.
Tôi thấy xấu hổ. Có điều gì cay đắng,
Họ được gọi là đồng loại của tôi.
Mang kiếp người, vẫn chưa làm trọn.
Có trái tim, nhưng đã mất tâm hồn
Nếu được đại diện cho phần còn lại của xã hội.

Tôi hỏi: “Tử tế ở đâu?”, “Tử tế ở đâu?
Chẳng làm sao xóa bỏ ký ức sầu,
Quên kỉ niệm buồn, đã khắc sâu.
Một hình ảnh Việt Nam nhân ái, giờ còn đâu?
Chẳng lẽ đi tìm câu trả lời trong thơ, ảnh.
Có ích thôi chưa đủ, phải cần vô hại
Sống cho trọn chữ NGƯỜI, chẳng phải kiếp loài lang.
Doanh nhân không thiếu, chỉ thiếu người phụng sự xã hội.
Bác sĩ còn nhớ lời thề Hippocrates trong tim?
Thầy dỏm bằng dỏm, chính là tội ác.
Còn được bao người đưa đò thực từ tâm.

Chuyện Tử Tế, câu chuyện xưa không cũ
Phải lan rộng, thế hệ đầu xanh
Để tự vấn lương tâm, thức tỉnh giá trị lệch lạc
Bệnh vô cảm, liệu có thể ngồi không?
Chỉ có loài cầm thú mới làm được
Quay lưng lại với cùng cực của nhau
Xót xa câu hỏi… ai trả lời thay xã hội
Tử Tế ở đâu? Tử Tế ở đâu?

Vũ Đức Trí Thể

Sống, cần sáng tâm và ý

Cách đây không lâu, IPL tổ chức một chương trình ý nghĩa với chủ đề “Tuổi trẻ – Hành trình sáng tâm và ý”. Tuy rất tiếc không tham dự được, nhưng tôi cũng có thể đoán phần nào nội dung chia sẻ của diễn giả – Bác Bùi Kiến Thành – thông qua việc đọc hồi ký của Ông. Ở con người đáng kính này không thể không kể đến hành trình dấn thân không biết mệt mỏi trong mọi lĩnh vực, ngóc ngách, môi trường, ngay cả ở cái tuổi được quyền ngơi nghỉ. Nhưng điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải ở hành trình ấy, mà chính là tinh thần Ông lựa chọn bước đi trên hành trình này. Nếu phải gọi tên tinh thần ấy, tôi nghĩ không gì lột tả hay hơn điều Ông đã chọn chia sẻ cho chúng tôi. Tinh thần “Sáng Tâm” và “Sáng Ý”.

Bài viết này tôi không có ý viết về Ông, vì tôi cũng chưa gặp Ông bao giờ. Tôi chỉ mượn lời để chia sẻ về điều mà tôi suy nghĩ mấy nay, qua một số trải nghiệm nhỏ trong cuộc sống.

SÁNG, tương trưng cho điều lành, điều thật. Mà cái gì lành, cái gì thật thì chắc chắn sẽ đẹp. Nhưng không phải vẻ đẹp ấy ai cũng có thể nhận ra. Vì khi mang trong mình tâm tối, ý tối thì không thể nhìn thấy hay minh định được đâu là sáng.

Con người vốn yếu đuối và dốt nát, dù ít ai chịu thừa nhận điều này. Như nhà hiền triết Einstein từng phát biểu: “Chỉ có hai điều là vô tận: vũ trụ và sự ngu dốt của con người. Nhưng tôi không chắc lắm về điều đầu tiên”.

Chính yếu đuối và dốt nát là nguyên nhân dẫn đến nô lệ: vật chất và tinh thần. Khi mang trong mình gông kiềng nộ lệ này, ta gần như bị tệ liệt trong việc thưởng thức thật cuộc đời này. Vì thưởng thức là do tâm, do ý mang lại. Thưởng thức không nằm ở cảnh, ở người.

Khi yếu đuối và dốt nát, con người bắt đầu bị cảm giác đói thèm lôi cuốn. Ta đói thèm sự ghi nhận. Ta đói thèm việc người khác phải tôn trọng ta. Ta đói thèm tiền tài. Tà đói thèm danh vọng. Ta đói thèm những điều như ý. Suy cho cùng, dốt nát và yếu đuối khiến con người không dám nhìn thẳng vào tâm. Họ sợ phải nhận ra sự thật rằng mình yếu đuối và dốt nát. Như vậy, họ chẳng thể nhận lãnh quyền làm chủ những điều bất như ý đó. Rồi đến một ngày con người nhận ra mình có thể làm chủ, con người thoát khỏi yếu đuối, dốt nát. Họ trở nên mạnh mẽ và khôn ngoan.

Có lần tôi từng chia sẻ về tư duy đòi hỏi đang “giết chết” mình, rằng chúng ta đòi hỏi nhiều quá, nhiều hơn những gì bỏ ra. Đó chẳng phải là cảm giác nô lệ cho một thứ gì đó, là biểu hiện của sự yếu đuối và bất lực thì là gì nữa đây.

Dạo gần đây, tôi lại tra vấn mình về tất cả những gì tôi từng chia sẻ. Tôi có thói quen này, thói quen nhìn sâu vào tâm mình, sống thành thật và trách nhiệm. Tôi thấy mình đang đương đầu với nhiều áp lực, nhưng hành trình này vô cùng thú vị dành cho một người chỉ chưa bước qua tuổi ba mươi. Hình như tôi lại đang có một giai đoạn thứ hai trong đời hăng say, không biết mệt mỏi để dấn thân. Cám dỗ trên hành trình này nhiều lắm. Cám dỗ lớn nhất là cám dỗ trước sự yếu đuối và dốt nát của mình. Vì rất dễ để tin mình yếu đuối, tin mình dốt nát. Bởi đó là bản năng, là phần “ta” chưa được dạy dỗ. Nhưng khi ý thức mình còn phần “mình” đang ở đó chờ được đánh thức và giáo dục. Tôi nhận ra mình có sức mạnh không ngờ.

Ngẫm nghĩ ấy khiến tôi viết bài này, để giải bày, để tra vấn, để nhắc nhở. Cũng là để gửi gắm, để sẻ chia; rằng sống cần phải sáng tâm và ý. Như Bác Bùi Kiến Thành hay tất cả những bậc vĩ nhân đã dạy vậy.

Sống, cần sáng tâm và ý.

Tên “bài hát” cuộc đời

Tôi không biết các bài hát có tựa đề “Bài không tên…” là do tên của nó là vậy, hay do tác giả không biết đặt tên gì nên gọi như vậy. Nhưng điều đó không quan trọng bằng việc nghe rất hay.

Cái tên bài hát do tác giả đặt. Tương tự vậy, tên mọi điều cũng do con người đặt mà thôi. Bản thân sự việc không có tên.

Trong giáo lý nhà Phật có khái niệm gọi là tính Không, đại ý hiểu nôm na là sự việc/ sự vật không có tính, cái tính của nó là do con người đặt ra theo góc nhìn của người đó. Tôi là người Công Giáo, nhưng cũng học hỏi ở Phật Giáo nhiều điểm hay, một trong những điểm hay ấy là tính Không này. Nó giúp tôi nhìn nhận sự việc đơn giản hơn, hay ít ra lãnh nhận trách nhiệm thuộc về mình, vì sự việc/ sự vật không có lỗi. Nó cũng giống như thói quen số 1 trong “7 Habits for highly effective people”, dịch là chủ động sẽ không toát lên hết ý nghĩa của cách hiểu này; mà phải là “nhận lãnh trách nhiệm”. Nhận lãnh trách nhiệm, tức là mình có quyền nhìn sự việc theo cách nào đó hữu ích cho mình và cho người, để mình nắm lấy quyền lựa chọn đưa ra hành vi phù hợp.

Quay lại với những bài hát tên là “Không tên”, như thể tác giả nhường quyền đặt tên lại cho người nghe, và đó cũng là lúc người nghe hòa vào ca khúc, cộng với tâm trạng lúc nghe để tự mình chọn cho nó cái tên phù hợp. Như vậy là, ca khúc với ta đã hòa vào làm một. Trong ta có giai điệu, có nội dung, có cái hồn; và trong bài hát cũng có ta.

Thật hay!

Cũng như Chúa dạy tôi rằng, trong anh em có Chúa, và trong Chúa có anh em. Nhìn sự việc như vậy, sẽ thấy ta trong người và người trong ta. Khi là một, sẽ không có sự chia lìa. Khi không có chia lìa, thì tình yêu thương sẽ ngự trị nơi con người và trái đất này.

Chỉ cần như thế thôi, là đủ cho mọi việc mình làm. Như Mẹ Teresa nói rằng: “Not all of us can do great things. But we can do small things with great love” (Không phải ai cũng làm được những việc to tát. Nhưng tất cả chúng ta đều có thể làm những việc rất nhỏ với một tình yêu lớn”).

Bạn chính là tác giả của “bài hát cuộc đời” này. Chúc bạn sống và làm mọi thứ bằng dưới cái tên “tình yêu thương”.

Vũ Đức Trí Thể © 2015 Frontier Theme